حقوق کودکان در فضای مجازی

فضای مجازی عرصه ای است که حقوق و تکالیف متعددی در آن معنا می یابد. حقوق کودکان در این فضا از جمله حقوق مطروحه می باشد که در ابعاد مختلف می تواند مورد بررسی قرار بگیرد. پیش از آنکه وارد جزئیات و اقسام حقوق کودک در فضای مجازی شویم، تبیین و تشریح واژه “کودک” در ادبیات حقوقی ضروری می باشد.

به گزارش مرکز ملی فضای مجازی، قانونگذار جمهوری اسلامی ایران در موارد مختلفی احکامی را برای کودکان، صغار و … وضع نموده است، لکن هیچ گاه به طور صریح این واژه در ادبیات حقوقی داخلی تعریف نشده است. اما «کنوانسیون ۱۹۸۹ حقوق کودک» واژه کودک را به شرح ذیل تعریف نموده است: «از نظر این‌ کنوانسیون‌ منظور از کودک‌ افراد انسانی‌ زیر سن‌ ۱۸ سال‌ است،‌ مگر این‌ که‌ طبق‌ قانون‌ قابل‌ اجرا در مورد کودک‌، سن‌ بلوغ‌ کمتر تشخیص‌ داده‌ شود.» فلذا مقصود از حقوق کودکان، ناظر به ان دسته از افرادی است که از حیث قانونی سن انها زیر ۱۸ سال باشد. دولت جمهوری اسلامی ایران در اسفند ۱۳۷۲ با «‌قانون اجازه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون حقوق کودک» و با تصویب مجلس شورای اسلامی و تأیید شورای نگهبان رسماً این کنوانسیون را پذیرفت. البته پذیرش کنوانسیون ۱۹۸۹ حقوق کودک؛ مشروط بر این نکته است که مفاد آن در هر مورد و هر زمان در تعارض با قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد یا قرار گیرد از طرف دولت جمهوری‌اسلامی ایران لازم‌الرعایه نباشد.

موضوع حریم خصوصی کودکان در فضای مجازی، درگیر شدن کودکان با بازی های آنلاین در بستر اینترنت و سوء استفاده ذهنی و جنسی از کودکان در فضای سایبر، از مهمترین چالش ها و مباحثی است که در موضوع حقوق کودکان در فضای مجازی مورد دقت قرار می گیرد.

  1. در خصوص نقض حریم خصوصی کودکان در فضای مجازی باید به این نکته اشاره نماییم که دیتا و اطلاعات کودکان به راحتی می تواند توسط آن ها در شبکه های اجتماعی و … انتشار داده شود، بدون آنکه خود آنها به آثار این نشر و انتشار اطلاعات شخصی شان واقف باشند. در ظاهر امر، انتشار عالمانه و عامدانه اطلاعات شخصی توسط هر فرد به شرط آنکه دارای وصف مجرمانه نباشد، منعی ندارد و قانونگذار حکم خاصی را برای محدودیت یا حتی حمایت از افراد در این زمینه مقرر نکرده است. لکن اگر این انتشار توسط یک کودک صورت گیرد، هرچند که عامدانه باشد، لکن به دلیل صغر سن، عنصر عالمانه آن محل اشکال قرار می گیرد، از همین رو، این فعل نیازمند حمایت قانونگذار از آن است. در مجموع باید بیان نمود که با توجه به سهولت نقض حریم خصوصی کودکان در فضای مجازی، این موضوع علاوه بر نیاز به مراقبت و پیشگیری، مترصد حمایت قانونگذار نیز می باشد.
  2. دومین مبحث و چالشی که در موضوع حقوق کودکان در فضای مجازی اشاره شد، موضوع بازی های اینترنتی است. موضوعی فراگیر که بدون تردید بخش قابل توجهی از کودکان و نوجوانان امروزی درگیر آنها هستند. بازی های اینترنتی می تواند نقش بسیار موثری در تربیت و رشد ذهنی و فکری کودکان ایجاد نماید و اگر این بازی ها استاندارهای لازم را رعایت نکنند، بدون تردید باید آنها را از مهمترین دلایل در هنجار شکنی جوانان آینده بدانیم.
  3. اصلی ترین موضوع حقوق کودک در فضای مجازی، سوء استفاده ذهنی و جنسی از کودکان در فضای سایبر می باشد. موضوعی که با توجه به اهمیت آن، در کشورهای مختلفی نظیر ایالات متحده آمریکا، آلمان، انگلستان، ایرلند و …، قوانین متعددی در مورد آن وضع گردیده است. در سال های اخیر پدیده سوء استفاده جنسی از کودکان در فضای مجازی به عنوان یک نگرانی جدی در جامعه بین المللی مطرح گردیده است. در همین راستا در بند ج ماده ۳۴ کنوانسیون حقوق کودک، دولت های عضو مکلف گردیده اند تدابیر ملی، دو جانبه و چند جانبه برای پیشگیری از استفاده استثمارگرانه از کودکان در نمایش ها و موارد پورنوگرافیک را اتخاذ نمایند. رویکردی مشابه رویکرد این ماده در پروتکل اختیاری مربوط به فروش، فحشا و هرزه‌نگاری کودکان که در سال ۲۰۰۰ به کنوانسیون حقوق کودک منضم شد مشاهده می‌شود. ماده ۹ کنوانسیون شورای اروپا در خصوص جرایم سایبری نیز با جرم‌انگاری این عمل کوشیده است تا از ارتکاب این قبیل از جرایم علیه کودکان جلوگیری کند.

عنصر قانونی و مبنای حقوقی برای حق دسترسی کودکان به فضای مجازی را می توان ماده ۱۹ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی دانست. این ماده در تشریح حق آزادی بیان بر این نکته تاکید می نماید که آزادی بیان شامل آزاد تحصیل یا دریافت اطلاعات و اشاعه یا انتقال اطلاعات می‌باشد؛ خواه شفاهاً یا به‌ صورت‌ نوشته‌ یا چاپ‌ یا به‌ صورت‌ هنری‌ یا به هر وسیله‌ دیگر صورت گیرد. در همین راستا، ماده ۱۷ کنوانسیون حقوق کودک مقرر می دارد که کشورهای‌ طرف‌ کنوانسیون،‌ دسترسی‌ کودک‌ به‌ اطلاعات‌ و مطالب‌ از منابع‌ گوناگون‌ و بین‌المللی‌، خصوصاً مواردی‌ که‌ مربوط‌ به‌ اعتلای‌ رفاه‌ اجتماعی‌، معنوی‌ یا اخلاقی‌ و بهداشت‌ جسمی‌ و روحی‌ وی‌ می‌شود را تضمین‌ می‌کنند.

همچنین ذکر این نکته در اینجا ضروری است که با توجه به ماهیت فضای مجازی که آثاری فراگیر دارد و محدود به مرزهای جغرافیایی نیست، ضرورت اتخاذ اقدامات بین المللی برای محدودسازی برخی محتویات مخرب برای کودکان با همکاری همه اعضای جامعه بین الملل امری انکار ناپذیر است.

در قوانین فعلی حاکم در نظام جمهوری اسلامی ایران قانون، مقرره یا قواعد صریح و خاصی در زمینه صیانت و حمایت از حقوق کودکان در فضای مجازی وجود ندارد که این امر نیازمند توجه جدی قانونگذار به این مساله است. البته ذکر این نکته ضروری است که از کلیات قوانین و مقررات موجود می توان حمایت های کلی را از این قشر خاص مورد نظر قرار داد. علاوه بر این موضوع در برخی قوانین از جمله ماده ماده (۲۸) قانون جرایم رایانه‌ای مصوب ۱۳۸۸/۳/۵ مجلس شورای اسلامی در راستای صیانت از حقوق کودکان در فضای مجازی مقرر شده است: «…دادگاه‌های ایران در موارد زیر نیز صالح به رسیدگی خواهند بود: … د) جرایم رایانه‎ای متضمن سوء‌استفاده از اشخاص کمتر از ١٨ سال، اعم از آنکه مرتکب یا بزه‎دیده ایرانی یا غیرایرانی باشد.» لکن علی رغم این موارد، همان طور که گفته شد، با توجه به اهمیت فضای مجازی و حقوق کودکان در این عرصه، توجه ویژه قانونگذار به موضوع حاضر ضروری می باشد.

 
بیشتر بخوانید

عکسبرداری پنهانی از دوست و انتشار آن در فضای مجازی

رییس پایگاه دوم پلیس فتا استان خراسان رضوى از شناسایى و دستگیرى عامل انتشار تصاویر خصوصى دختر نوجوان در فضاى سایبرى خبر داد.

به گزارش پلیس فتا، سرگرد هادى شرکا در تشریح این خبر گفت: در پى مراجعه مادرى به همراه دختر نوجوان خود به پلیس فتا پایگاه شمال استان و ابراز نگرانى مادر مبنى بر انتشار تصاویر خصوصى و محرمانه دخترش، رسیدگى به این موضوع در دستور کار کارشناسان پلیس فتا قرار گرفت.

وى افزود: کارشناسان پلیس فتا پس از تشکیل پرونده و انجام تحقیقات اولیه دریافتند فردى ناشناس با انتشار تصاویر خصوصى و محرمانه از دختر شاکیه و انتشار آن در شبکه‌هاى اجتماعى قصد حتک حرمت وى را داشته است.

سرگرد شرکا ادامه داد: در ادامه کارشناسان پلیس فتا با انجام تحقیقات فنى و اقدامات پلیسى توانستند سرنخ‌هایى از عامل انتشار تصاویر را یافته و در ادامه هویت متهم نیز شناسایى و با هماهنگى قضایى به پلیس فتا پایگاه دوم شمال استان فراخوانده شد.

رییس پایگاه دوم پلیس فتا استان ادامه داد: متهم که ۱۴ سال بیشتر نداشت و از دوستان شاکیه از کار درآمده بود، با دیدن شواهد، جرم خود را پذیرفت و اعتراف نمود که تصاویر خصوصى را در یک محفل دوستانه و در زمانى که شاکیه اقدام به تعویض لباس نموده از سر کنجکاوى و شیطنت به صورت پنهانى گرفته است و بعد از مدتى که بین متهم و شاکیه اختلافى ایجاد شده با انتشار تصاویر سعى در گرفتن انتقام از شاکیه را داشته است.

سرگرد شرکا گفت: پس از اخذ اعتراف، متهم به همراه پرونده جهت کسب تکلیف نهایى به دادسرا اعزام شد.

وى در پایان به کلیه کاربران فضاى سایبرى و شهروندان توصیه کرد: به منظور داشتن فضاى سایبرى پاک از هرگونه غرض‌ورزى در این فضا جدا خوددارى نمایند. چرا که با توجه به قوانین جرایم سایبرى در کشور،‌ قانون گذار براى هرگونه نقض حقوق شهروندى از جمله انتشار تصاویر خصوصى و محرمانه، بدون رضایت صاحب عکس، مجازات حبس و جریمه نقدى را پیش‌بینى نموده است.

 
بیشتر بخوانید

کلاهبرداری در پی رمالی و فالگیری در فضای مجازی

رئیس پلیس فتا فرماندهی انتظامی غرب استان تهران گفت: بستر اینترنت فضایی را برای بزهکاران حقیقی مخصوصاً فالگیران و رمال‌ها فراهم آورده که برای تحقق نیات شوم خود اعمال مجرمانه خود را از طریق فضای مجازی انجام می‌دهند.

به گزارش پلیس فتا، سرهنگ حاجعلی صالحی عنوان کرد: پیرو شکایت خانمی با موضوع کلاهبرداری اینترنتی، پرونده‌ای در دادسرای رسیدگی به جرایم اینترنتی تشکیل و به پلیس فتا ارسال گردید که در گام نخست ماموران پلیس فتا اظهارات شاکیه را مکتوب کردند.

وی ادامه داد: شاکیه در اظهارات اولیه خود ادعا داشت در حال گشت گذار در شبکه‌های اجتماعی بودم که یک کانال فال و استجابت توجه من را به خودش جلب کرد، از همین رو تصمیم به برقراری ارتباط با ادمین کانال را گرفتم تا مشکلی که داشتم را از این طریق برطرف نمایم که ایشان در اولین مرحله مبلغ ۴ میلیون ریال درخواست کردند که بنده برایشان واریز کردم ولی متاسفانه پاسخ من را به صورت مطلوب ندادند که در همین قالب طی مدت یک هفته به صورت خورد خورد مبالغی را از من جهت برطرف کردن مشکلاتم دریافت کردند که در نهایت مبلغ ۶۶ میلیون ریال از بنده کلاهبرداری کردند.

این مقام ارشد انتظامی گفت: پس از اخذ اظهارات شاکی توسط ماموران اداره مبارزه با جرایم سایبری پلیس فتا و همچنین انجام اقدامات فنی توسط کارشناسان اداره ادله دیجیتال جرم با به دست آمدن ادله کافی برای پیگیری این پرونده در نهایت ماموران پلیس فتا توانستند به متهم اصلی برسند.

سرهنگ صالحی ادامه داد: با پایان تحقیقات کارشناسان پلیس فتا متهم شناسایی شده به پلیس فتا منتقل گردید و در اظهارت اولیه خود ابتدا منکر بزه انتسابی شد ولی پس از مواجهه با ادله دیجیتال جرم جمع‌آوری شده توسط کارشناسان پلیس فتا راهی به جز بازگویی حقیقت ندید و اعتراف کرد با ورود اینترنت و بازخوردی که مردم در این فضا از خود نشان دادند برآن شدم که فعالیت خود را در این فضا گسترش دهم از همین رو با تهیه کانالی با موضوع فال و استجابت قربانیان خود را جهت برطرف کردن مشکلاتشان مجاب به پرداخت مبالغ گوناگون می‌کردم.

رئیس پلیس فتا غرب استان تهران بیان کرد: با توجه به اظهارات متهم و پس از تکمیل پرونده، جهت سیر ادامه مراحل قانونی پرونده به مراجع قضایی ارسال گردید.

سرهنگ صالحی همچنین به مردم هشدار داد: کاربران اینترنت و شبکه‌های مجازی همواره باید توجه داشته باشند که افرادی با ترفندهای مختلف و با تبلیغات کذب و اغوا کننده به بهانه فال و یا سرکتاب و دعا نویسی  در صدد سواستفاده مالی و یا اخاذی می‌باشند.

 
بیشتر بخوانید

پیشگیری از سرقت هویت

نوشتن چک، شارژ انواع اعتبارات، کرایه یک وسیله، درخواست صدور کارت بانک و یا حتی تماس با خانه از طریق گوشی همراه خود از امورات روزمره‌ای هستند که شما بر خلاف عده‌ای معدود به آن فکر چندانی نمی‌کنید. سرقت هویت یکی از روبه ‌رشدترین جرایمی است که سالانه نیم میلیون قربانی را گرفتار خود می‌نماید.

به گزارش تروپرز، سرقت هویت چیست؟ دسترسی به مشخصات قربانی و سپس درخواست صدور کارت اعتباری، تراکنش مالی، تقاضای وام، اجاره ی ملک، تکمیل فرم کاریابی و اعلام ورشکستگی از طرف قربانی و بدون اطلاع وی، حتی با گذشت ماه‌ها و سال‌ها، سرقت هویت تعریف می‌شود.

چگونگی وقوع سرقت هویت:

ترکیبی از اطلاعاتی مثل: کدملی، تاریخ تولد، آدرس و شماره تلفن، تمام آن‌چیزی است که سارقین به آنها نیاز دارند. تنها با قسمتی از اطلاعات فوق، سارق قادر به جعل گواهینامه و جا زدن خود به‌جای شما، با درخواست تغییر شماره تلفن و آدرس جهت بی‌خبر گذاشتن قربانی از جریان امر، نسبت به برداشت از حساب بانکی و دیگر سو استفاد‌ه‌ها اقدام می‌کند. بعد از افتتاح غیرمجاز اولین حساب بانکی، باز کردن حساب‌های دوم و سوم با سهولت بیشتری انجام می‌شود. برخی سارقین، هویتِ منتسب به قربانی را از منابعی چون: پزشکان، وکلا، مدارس، بیمه‌ها و سایر نهادها به سرقت برده و بعضی با دسترسی به اطلاعات شخصی باطل شده مثل: فاکتور و صورتحساب‌ خرید‌ها، رسیدهای دستگاه کارت‌خوان و نامه‌های بانکی اقدام به جعل هویت می‌نمایند و برخی دیگر با نفوذ به گوشی همراه و رایانه قربانی، اطلاعات بانکی و شخصی قربانی را کسب و سپس با ارسال ایمیل کذایی از طرف بانک مبنی بر بروزرسانی اطلاعات مشتری، در پی فریب قربانی و نهایتا ارجاع ایشان به وب‌سایت جعلی، جهت تکمیل اقدامات مجرمانه خود هستند.

چگونه از سرقت هویت جلوگیری کنیم؟

  1. اطلاعات شخصی خود را بصورت تلفنی یا اینترنتی ارائه ننماید مگر این خود شما هستید که تماس گرفته‌اید و یا از طریق لینک ارسالی ارجاع داده و وارد وب‌سایت نــشده‌اید.
  2. تمام مستندات باطله را معدوم نمایید: انواع اوراق بانکی، فرم بیمه، چک‌ها و سایر اطلاعات مالی منقضی.
  3. رایانه و گوشی همراه خود را با بروزترین آنتی ویروس ها و فایروال، محافظت کنید.
  4. رمزعبور انتخابی می‌بایست قابل حدس نبوده و درهیچ فرهنگ لغتی نیز یافت نشود. طول رمز عبور حتما می‌بایست دارای حداقل ۸ کاراکتر و مرکب از اعداد+حروف کوچک+حروف بزرگ باشد.
  5. حجم اطلاعات شخصی و تعداد کارت‌های بانکی خود را به حداقل ممکن رسانده و آنچه واقعا بدان نیاز دارید را با خود جابجا نمایید.
  6. جهت پیشگیری از استراق سمع و دیدزنی،هنگام استفاده از دستگاه‌های خودپرداز و تلفن‌های عمومی، مراقب افراد پشت سر خود باشید.
  7. اطلاعات جامعی از شماره تلفن‌های پشتیبان بانک و شماره کارت‌های بانکی داشته باشید و در جای امنی نگهداری کنید.
  8. با توجه به احتمال اعمال تغییر آدرس قربانی توسط مجرمین، نسبت به دیر رسیدن مدارک پستی به دستــتان مشکوک باشید.
  9. به هیچ و‌ب‌سایتی اعم از معتبر یا غیر معتبر، اجازه بخاطر سپاری اطلاعات وارد شده را ندهید.
  10. تمام کارت‌های بانکی که در ۶ ماه گذشته بلا استفاده بوده‌اند را باطل نمایید.
  11. بصورت دوره‌ای گردش حساب‌های خود را به دقت بررسی کنید و به دنبال اشتباه و خطا باشید.

اگر مورد سرقت هویت قرار گرفتیم چه کنیم؟

  1. با پلیس تماس گرفته و از دستورالعمل های اولیه آنها پیروی کنید.
  2. با بانک ذی‌ربط تماس گرفته و آنها را در جریان امور قرار داده تا از سو استفاده‌های بعدی جلوگیری شود.
  3. شکوائیه تنظیم کنید و از تمامی برگه‌های آن یک کپی نزد خود نگهداری کنید.

مترجم: رضا احمدی

 
بیشتر بخوانید

کلاهبرداری اینترنتی این‌بار با پیش فروش سکه

رئیس پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات فرماندهی انتظامی استان اصفهان گفت: فردی که علی‌رغم هشدارهای پلیس به طمع کسب سود، اقدام به پیش خرید سکه از طریق شبکه‌های اجتماعی نموده بود، قربانی کلاهبرداری اینترنتی گردید.

به گزارش پلیس فتا، سرهنگ مرتضوی در تشریح این خبر گفت: با ارائه مرجوعه قضایی توسط یکی از شهروندان با عنوان کلاهبرداری اینترنتی تحت عنوان پیش فروش سکه، رسیدگی به موضوع در دستور کار کارشناسان پلیس فتا قرار گرفت.

وی افزود: مال باخته در تحقیقات اولیه بیان داشت قصد پیش خرید سکه داشتم که با صفحه‌ای در شبکه اجتماعی اینستاگرام مبنی بر پیش فروش تضمینی سکه مواجه شدم، مبلغ پنج میلیون ریال به عنوان پیش پرداخت به شماره کارت فرد مورد نظر واریز کردم‌، اما پس از واریز وجه‌، صفحه مربوطه حذف و کسی پاسخگو نبود، علیهذا از شخصی که اقدام به ایجاد صفحه و انتشار آگهی نموده شکایت و تقاضای رسیدگی دارم.

این مقام ارشد انتظامی ادامه داد: با آغاز تحقیقات تخصصی کارشناسان پلیس فتا و سرنخ‌های به جای مانده نهایتاً متهم پرونده شناسایی و به پلیس فتا دلالت داده شد.

سرهنگ مرتضوی در این رابطه گفت: متهم در مواجهه با مدارک و مستندات پلیسی صراحتاً به بزه انتسابی اقرار و انگیزه خود را  کسب منافع مالی از طریق درج آگهی کذب پیش فروش سکه در صورتی‌که هیچ کالایی برای فروش در اختیار نداشته عنوان نمود، نهایتاً پرونده تکمیل و جهت انجام اقدامات قانونی به مراجع قضایی تحویل داده شد.

رئیس پلیس فتا استان اصفهان در ادامه به شهروندان توصیه کرد: شهروندان می‌بایست جهت انجام خرید اینترنتی و  واریز هر وجهی تحقیقات لازم را انجام داده و از صحت ادعای گردانندگان سایت و صفحات پیش فروش کالا ‌اطمینان حاصل کرده، سپس اقدام به خرید و واریز وجه نمایند.

وی خاطر نشان کرد: شهروندان حتما از فروشگاه‌های دارای نماد اعتماد الکترونیک که به نوعی شناسنامه‌دار هستند، خرید نمایند و تحت تاثیر تبلیغات فریبنده و اغواکننده سودجویان قرار نگیرند، مجرمان سایبری با ادعای اینکه عامل فروش سکه یا ارز اینترنتی و دارای نمایندگی از بانک مرکزی می‌باشند، با ثبت‌نام پیش فروش سکه، ارز و … زیر قیمت بازار و تحویل فوری، مبالغ هنگفتی از شهروندان  کلاهبرداری نموده و پس از گذشت مهلت مقرر پاسخگوی خریداران نمی‌باشند.

 
بیشتر بخوانید